FANDOM


Aleksandrów Łódzki – Miasto w województwie łódzkim, w powiecie zgierskim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Aleksandrów Łódzki. Należy do aglomeracji łódzkiej, miasto satelickie Łodzi. Miasto jest członkiem Związku Miast Polskich.

Według danych z 31 grudnia 2008 r. miasto miało 20 684 mieszkańców.

Położenie Edytuj

Pod względem fizycznogeograficznym Aleksandrów Łódzki położony jest na Wysoczyźnie Łaskiej. Miasto znajduje się na dziale wodnym I rzędu, między dorzeczami Wisły i Odry, pozbawione jest większych cieków wodnych. Jedynie północny kraniec miasta opiera się o Bzurę.

Miasto graniczy administracyjnie z Łodzią (około 11 km na północny zachód od centrum miasta) i wiejską częścią gminy Aleksandrów Łódzki.

Przez miasto przebiegają drogi krajowe nr 71 i nr 72, które w centrum miasta krzyżują się. W latach 1910–1991 Aleksandrów Łódzki z Łodzią łączyła linia tramwajowa, przez wiele lat była to linia nr 44. Od 1 stycznia 2004 r. połączenia z Łodzią zapewniają linie autobusowe, które obsługuje Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne – Łódź - są to linie nr 78 i N1A (do nocy 14/15 grudnia 2005r. jako linia 151, od nocy 15/16 grudnia 2005 do nocy 1/2 kwietnia 2017 jako linia N1). Od 1 września 2013 r. do 1 kwietnia 2017 połączenia z Łodzią obsługiwały również linie autobusowe nr 74 i 84. Od 2 kwietnia 2017 r. połączenia do Łodzi są obsługiwane także przez linie 84B I 97A.

Miasto podzielone jest na następujące części:

  • Brużyca Wielka,
  • Brużyca Wielka-Parcela,
  • Franin,
  • Łomnik,
  • Piaskowa Góra,
  • Rafałki,
  • Szatonia,
  • Wierzbno.

Osiedla miejskie to:

  • osiedle Adama Mickiewicza,
  • osiedle Rafała Bratoszewskiego,
  • osiedle Władysława Reymonta,
  • osiedle Władysława Sikorskiego,
  • osiedle Pod Rezerwatem,
  • osiedle Słoneczne,
  • osiedle Wyzwolenia,
  • osiedle Daszyńskiego.

Historia Edytuj

Osada miejska powstała na początku XIX w. (ok. 1816 r.), a jej założycielem był Rafał Bratoszewski herbu Sulima, który ufundował także miejscową parafię katolicką pw. św. Rafała Archanioła. W 1820 r. Rajmund Rembieliński nazwał Aleksandrów Łódzki „jednym z lepszych w Polsce miasteczek”. Twórcą planu urbanistycznego nowej osady był Austriak Bernard Schuttenbach. Bratoszewski nadał swemu miasteczku nazwę ku czci ówcześnie panującego cesarza Rosji i króla Polski – Aleksandra I, co pomogło w uzyskaniu dla niego w 1822 r. praw miejskich. Po śmierci Bartoszewskiego w 1824 r. właścicielami miasta została rodzina Kossowskich herbu Dołęga. Po 1832 r. miasteczko zaczęło gospodarczo podupadać, nie wytrzymując konkurencji sąsiednich ośrodków włókienniczych – Łodzi, Zgierza i Pabianic.

Miasto prywatne Królestwa Kongresowego, położone było w 1827 roku w powiecie zgierskim, obwodzie łęczyckim województwa mazowieckiego.

Pod koniec XIX i w początkach XX w. powstały w Aleksandrowie Łódzkim liczne zakłady dziewiarskie, przez co uznawany jest za kolebkę polskiego przemysłu pończoszniczego i przezywany przez mieszkańców nazwą „Skarpetkowo”, niekiedy określany też jako „Miasto Tkaczy”. Branża ta dominuje w mieście do dziś. W 1910 r. Aleksandrów Łódzki uzyskał elektryczne połączenie tramwajowe z Łodzią, zlikwidowane po 1991 r. Do dawnych wagonów tramwajowych typu Herbrand nawiązuje nazwa nowej restauracji, zdobiącej od 2008 r. centrum Aleksandrowa Łódzkiego.

Od chwili powstania aż do 1939 r. Aleksandrów Łódzki był miastem trójnarodowym i trójwyznaniowym. Zamieszkiwali tu potomkowie niemieckich tkaczy, wyznania ewangelickiego, żydowscy kupcy i sklepikarze wyznający judaizm oraz polscy robotnicy i rzemieślnicy wyznania katolickiego. Najliczniejszą i najbogatszą grupą etniczną aż do 1945 r. byli tu Niemcy. Dla Żydów Aleksandrów Łódzki był ważnym ośrodkiem religijnym – siedzibą cadyków chasydzkich z dynastii Danzigerów.

W 1870 r. decyzją władz rosyjskich Aleksandrów Łódzki utracił prawa miejskie. Przywrócone zostały one przez władze polskie w 1924 r.

W czasie okupacji niemieckiej znalazł się na ziemiach wcielonych do III Rzeszy w Kraju Warty, otrzymując najpierw nazwę Alexanderhof (1939 r.), a później Wirkheim (1943 r.). Niemcy zamknęli polskie szkoły, zdelegalizowali stowarzyszenia, zburzyli pomniki i represjonowali Polaków. Ludność żydowska trafiła do getta, z którego w 1940 część mieszkańców wywieziono do gett w Skierniewicach, Głownie, Łowiczu i Łyszkowicach. Aleksandrowskie getto został zlikwidowane w czerwcu 1942.

Po wojnie, w latach 1945–1948, wysiedlono za Odrę prawie całą niemiecką społeczność Aleksandrowa Łódzkiego, dochodziło przy tym do różnych represji i nadużyć ze strony komunistycznych władz i milicji. Aleksandrów Łódzki stracił swój dawny trójnarodowy charakter.

Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 1 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Aleksandrowie.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do starego województwa łódzkiego.

Zabytki


Najważniejsze zabytki Aleksandrowa Łódzkiego pochodzą z okresu początków miasta i zostały wzniesione w stylu klasycystycznym.

W większości znajdują się wokół Rynku.

  • Kościół parafialny rzymskokatolicki pw. św. Rafała i Michała Archaniołów – został zbudowany w latach 1816–1818 i jest obecnie najstarszym budynkiem sakralnym na terenie gminy, a także całego powiatu zgierskiego. Był kilkukrotnie przebudowywany – w latach 1922–1926 dobudowano 2 nawy boczne, w latach 1933–1935 – dwie wieże. Przed 1993 r. dobudowano do kościoła św. Rafała osobny budynek sakralny, który uzyskał osobny ołtarz i wezwanie św. Michała. Inicjatorem tej rozbudowy był proboszcz – ks. dr Norbert Rucki. Pod posadzką kościoła pochowano w 1824 r. założyciela miasta – dziedzica Rafała Bratoszewskiego, który ufundował ten kościół i dał mu swego patrona. Około 1818 r. kościół św. Rafała stał się świątynią parafialną. W starej części kościoła znajdują się 4 oltarze, w nowej 3 - boczne poświęcone Św. Faustynie (która w tym kościele przyjęła sakrament bierzmowania) i Janowi Pawłowi II, natomiast ołtarz główny ku czci Jezusa Miłosiernego i patronów parafii - Świętych Archaniołów. Budowę ołtarzy zakończono w 2016r.
  • Dawny kościół ewangelicko-augsburski obecnie bezwyznaniowy pw. św. Stanisława Kostki – został zbudowany dla Aleksandrowian tego wyznania, których było wtedy najwięcej wśród mieszkańców miasta. Pastorem – budowniczym kościoła był Fryderyk Jerzy Tuve. Od budowy w 1828 r. nie był wcale przebudowywany. Pod koniec XX w. znajdował się w złym stanie technicznym. Aleksandrowski ksiądz - Jacek Stasiak wraz z fundacją Ekumeniczne Centrum Dialogu Religii i Kultur, przy wsparciu urzędu miasta dokonał gruntownego remontu świątyni.
  • Ratusz miejski – budynek przeznaczony dla władz miasta, czyli Magistratu, zbudowany w 1824 r. za czasów burmistrza Gedeona Goedela. Pełni tę funkcję do dziś. Na fasadzie ma płaskorzeźbę – maskę Temidy z zasłoniętymi oczyma – jest to symbol „ślepej sprawiedliwości”, bo sprawowano tu niegdyś sądy.
  • Obecny budynek Jatek – został odbudowany w 1998 r., więc nie jest zabytkowy, kształtem i stylem nawiązuje jednak do dawnych Jatek Miejskich, stojących w tym miejscu od 1829 lub 1825 r., rozebranych w 1988 r. Pierwotnie znajdowały się tu sklepiki piekarskie i rzeźnicze.
  • Obecny budynek Biblioteki to dawna Pastorówka – dom pastora ewangelickiego, połączony z kościołem, został on zbudowany w 1848 r.
  • Nagrobek na cmentarzu katolickim (od niedawna, dawniej ewangelickim) to grób pierwszego tutejszego pastora ewangelickiego – Fryderyka Jerzego Tuve z 1830 r. W północnej części miasta zachował się też mały cmentarz żydowski z grobami cadyków.
  • Park miejski – dawny ogród spacerowy w stylu angielskim, założony w 1824 r. przez właściciela miasta – dziedzica Rafała Bratoszewskiego.
  • Domy tkaczy – długie, drewniane, parterowe budynki, gdzie mieściły się mieszkania i warsztaty pierwszych mieszkańców miasta, pochodzą one z 1 połowy XIX w.
Treści społeczności są dostępne na podstawie licencji CC-BY-SA , o ile nie zaznaczono inaczej.